Afganistan’da 2021’de yönetime gelen Taliban, kadın haklarına yönelik baskıcı uygulamalarını sürdürüyor. İktidara geldiklerinden bu yana kadınlara karşı daha “ılımlı” olacaklarını öne süren Taliban, attığı adımlarla ülkedeki gerici atmosferi derinleştiriyor.
Ocak ayında yürürlüğe konan yeni ceza kanunu ile kadınların ve kız çocuklarının eğitim hakkı tamamen ellerinden alındı. Taliban yönetimi bu yasağı “Uygun ortam sağlanmadan eğitim verilmemesi gerekir” şeklinde savundu.
Kadınlara Yönelik Geri Adımlar Derinleşiyor
Kanunla birlikte kadınlara dönük baskıcı uygulamalar daha da arttı. Düzenlemede “Gholam” (köle) gibi kavramlar yasal terim olarak yer alırken, kadınlara yönelik şiddet fiilen meşrulaştırıldı. Kadınların ailelerini ziyaret edebilmeleri dahil birçok konuda eşlerinin iznine ihtiyaçları olacak ve izin alınmazsa cezai yaptırımlar uygulanacak.
UNESCO ve UNICEF verilerine göre, yaklaşık 2,2 milyon Afgan kız çocuğu eğitim hakkından mahrum bırakıldı. İlkokulun son sınıfındaki çocukların yüzde 93’ünün temel okuma becerisine sahip olmadığı ifade edildi.
“Bu Sessizliğin Bir Gün Bozulacağına İnanıyoruz”
Afganistan’da yaşayan, İran’daki bir okuldan uzaktan eğitim gören 18 yaşındaki lise öğrencisi Madina Malikzada, Taliban’ın bilinçli kadınlardan çekindiğini vurguladı. “Uzaktan eğitim bazen yorucu ve moral bozucu olsa da eğitimimi sürdürmek için tek yol bu. Yıllarımı bilgisayar başında, yalnız geçireceğimi hiç düşünmemiştim. Ancak internet gibi zorluklara rağmen öğrenme arzumuz sönmeyecek. Binlerce Afgan kızının imkânsızlık nedeniyle ders çalışamaması beni derinden üzüyor. Okul zilini, arkadaşlarla geçirilen anları, okula gitmenin ne kadar özlenebileceğini hiç tahmin etmezdim” dedi.
Malikzada, kadınların eğitim hakkının ekonomik kalkınma, sağlık koşullarının iyileşmesi ve toplumsal eşitlik için vazgeçilmez olduğunu belirterek, “Kızların okullardan uzak tutulması, gelecek nesiller için yoksulluk ve eşitsizliği yeniden üretir. Afganistan, sürdürülemez, tek cinsiyetli ve erkek egemen bir topluma dönüşüyor. Kadınların eğitim hakkına getirilen engel, insanlığa karşı bir saldırıdır” ifadelerini kullandı.
“Hayalim, eğitim yoluyla hakları gasp edilen kızların savunucusu olmak” diyen Malikzada, “Bu yolun sonu değil. En karanlık an, sabaha en yakın andır. İrademiz elimizden alınmadı; hâlâ ayaktayız, hâlâ öğrenmek istiyoruz ve bu sessizliğin bir gün kırılacağına inanıyorum” diye konuştu.
“Açıklama Değil, Destek İstiyoruz”
Afganistan Kadın Deklarasyonu’ndan kadınlar ise, yeni düzenlemeyle en temel haklarının ellerinden alındığını vurguladı. “Sadece kadın olduğumuz için geleceğimizin elinden alındığını hissediyoruz” diyen kadınlar, uygulanan eğitim yasağının kalıcı hale getirildiğini belirtti.
Kadınlar, “Bu son karar eğitim hakkımıza dair umutlarımızı azaltıyor. Taliban, kadınları kamusal yaşamdan tamamen silmek istiyor. Ortaöğretim çağındaki iki milyondan fazla kız çocuğu okula devam edemiyor. Bazıları tüm risklere rağmen gizli veya çevrimiçi okumaya çabalıyor. Bizim mücadelemiz eğitime ulaşmak ve umudu korumak üzerine” dedi.
Baskıcı Taliban politikalarının toplumsal muhalefeti bastırdığını belirten kadınlar, “Toplumda öfke var fakat korku protestoları engelliyor. Haklarını savunan kadınlar tehdit ediliyor, tutuklanıyor ya da susturuluyor. Direniş çoğunlukla sessizce devam ediyor. Uluslararası toplum yaşananlara sessiz kalmamalı; Afgan kadınlarının açıklamalardan çok eyleme ihtiyacı var” çağrısını yaptı.
