2025’te don ve kuraklığın etkisiyle birçok üründe büyük verim kayıpları yaşanırken, artan üretim maliyetleri çiftçilerin borçlarını daha da yükseltti. Üretim için borçlanmak zorunda kalan çiftçiler, Ziraat Bankası’na toplamda 322,7 milyar lira faiz ödemek zorunda kaldı. Bankanın yakın izlemeye aldığı çiftçi kredilerinin toplamı ise 49,1 milyar liraya çıktı.
Kamu bankaları arasında üreticinin en çok başvurduğu adres olan Ziraat Bankası, yıllık bazda net kârını yüzde 60’ın üzerinde artırarak 161,47 milyar TL’ye yükseltti.
Aynı dönemde çiftçi destek kredilerinin izlendiği ihtisas kredileri yüzde 38,2 artış göstererek 967,1 milyar liraya çıktı. Yakın izlemedeki çiftçi destek kredilerinde ise yüzde 98,8 oranında artış yaşanarak 49,1 milyar liraya ulaşıldı. Yeniden yapılandırılan kredi tutarı da yaklaşık dört kat artarak 5 milyar 984,4 milyon liraya yükseldi.
Banka yıllar içinde çiftçiye verdiği tarımsal destek kredilerinin toplam krediler içindeki payını azalttı; bu oran 2024 sonunda yüzde 23,9 iken 2025’te yüzde 22,5’e geriledi.
Çiftçilerin borç yükü artarken, bankanın faiz gelirlerinde de büyük artış yaşandı. 2025 sonunda Ziraat Bankası’nın net faiz geliri 326,7 milyar TL’ye çıktı. 2024’te bu rakam 165,6 milyar TL idi. Faiz gelirlerindeki artış yüzde 97,3 oldu. Net faiz gelirinin neredeyse tamamı ihtisas bankacılığından, yani çiftçi kredilerinden elde edildi. 2025 yılında ihtisas bankacılığından sağlanan faiz geliri 322,6 milyar lira olarak kayıtlara geçti; bu tutar 2024’te 211,4 milyar liraydı.
∗∗∗
Girdi Maliyetleri Yükselmeye Devam Ediyor
Üretimden kazanç elde edemeyen ve borçlarını ödeyebilmek için üretim araçlarını satmak zorunda kalan çiftçiler, yükselen girdi maliyetleriyle karşı karşıya. TÜİK verilerine göre, 2025 Aralık ayında tarımsal girdi fiyat endeksi (Tarım-GFE) aylık yüzde 1,30, yıllık ise yüzde 33,15 arttı. En yüksek yıllık artış yüzde 72,78 ile veteriner harcamalarında görülürken; gübrede yıllık artış yüzde 44,95, tohumda ise yüzde 38,98 olarak gerçekleşti.
∗∗∗
TMO’nun Fındık Politikası Eleştirildi
CHP Ordu Milletvekili Mustafa Adıgüzel, Toprak Mahsulleri Ofisi’nin fındık fiyat politikasını protesto etmek amacıyla Ordu’daki genel merkez önünde basın açıklaması yaptı. Adıgüzel, aracının bagajında getirdiği bir çuval fındığı omzuna alarak ofisin önüne taşıdı ve “TMO’ya ve onu yönetenlere fındık üreticisinin mesajını getirdim” dedi. Daha sonra çuvaldaki fındığı ofisin önüne döktü.
Adıgüzel, “Fındığın tamamı ihraç ediliyor ve döviz getiriyor. Fındık döviz demek. Rekoltenin düşük olduğu bu yıl fiyatların yükselmesi gerekirken düşmesinin sebebi Ferrero ve işbirlikçilerinin piyasaya müdahalesi. Tarım Bakanlığı ve TMO ise seyrediyor. Sezon başında piyasa fiyatının altında taban fiyat açıklanarak ilk darbe vuruldu. Ferrero’ya avantaj sağlandı. Zirai don sonrası fiyatlar yükselmesi gerekirken, piyasaya ucuz eski fındık sürüldü. Ferrero, fındık piyasasında etkili bir güç haline geldi. Bütün bu süreçler burada planlanıyor. Biz de çiftçinin yanında durmaya devam edeceğiz,” ifadelerini kullandı.
